İltizam Özellikleri ve Uygulanışı
15 Mayıs 2024

İltizam Özellikleri ve Uygulanışı

İltizam, Osmanlı devletinin 16. Yüzyılda vergilerin toplamak içim görevlendirdiği kişilerden oluşan sistemin genel adı. Osmanlı devleti merkezi yönetimin dışında, taşra da yaşayan vatandaşlardan alınacak vergileri toplamak için, belirli bir bedel karşılığında, görevlendirdiği kişilerden oluşur. İltizam bir tür müteahhit olan mültezim adı ile anılan kişilere verilirdi ve mültezimlere dirlik sahiplerine tanınan haklar da verilmiştir. Mültezimler, açık arttırma yöntemi ile devletin verdiği yerleri, genellikle de üç yıllığına, alarak devlete ödeme yapmayı taahhüt ederdi. Bu görevi üstlenen mültezimler şayet görevlerini yerine getiremezse malları müsadere edilirdi.

İlk başlardailtizam sistemi yıllık eyaletlerde uygulansa da 16. Yüzyıldan sonra uzun süren savaşlar ve ticaret yollarının değişmesi ile Osmanlı Devleti'nin nakde duyduğu ihtiyaç arttı dolayısı ile hazinedeki açık da arttı böylelikle bu sistem tımar sisteminin uygulandığı bölgelere de yayıldı. Bu durumun sonunda tımar sistemi bozuldu. İltizam sistemi Devlete acil nakit ihtiyacı olduğunda çabuk para sağladığı için daha çok tercih edilen bir yöntem olmuştur.

İltizam sistemindeki vergi daha çok mukataa arazilere uygulanır ve ürün üzerinden toplanırdı. Özellikle aşar vergisi iltizam usulü ile alınan vergilerden biridir. Bu sistemde Osmanlı vatandaşından daha çok vergi toplanırdı. Hatta mültezimler gün geçtikçe de keyfi vergi toplamaya başlamışlar bu da halkın artık isyan etmesine sebep olmuştur. Üstelik mültezimler, halktan vergileri zorla ve baskıcı bir politika ile almışlardır. Bu politika sonucunda vergisini ödeyemeyen köylüler, toprağını terk etmek zorunda kalmışlardır. Zaman içinde iltizamların ayan adı verilen zengin ve güçlü kişilere verilmesi ile de ayanlar daha da güçlenerek devlete başkaldıracak ve istediğini yaptıracak seviyeye gelmişlerdir. Tımar topraklarının bu sisteme dahil edilmesi, eskiden tımarlı sipahinin yerine getirdiği, güvenlik ve askerlik hizmetini yerine getirecek başkaca kişilere ihtiyacı doğurdu. Bu sebeple de sarıca sekban denilen, valilerin kapılarında besledikleri, güvenlik ve askerlik hizmeti ile görevlendirilmiş askerler doğdu. Ancak, bu kimseler valinin tayini çıktığında veya barış döneminde işsiz kalıyor ve eşkıyalık yaparak geçimlerini sağlıyorlardı. İltizam sistemi 1839 yılında Tanzimat Fermanı ile kaldırıldıysa da 1855 yılında yeniden bu sisteme ortaya çıkmıştır.

Osmanlı Devleti'nde İdari Yapılanma, eyaletler sancaklara, sancaklar kazalara, kazalarda tımarlara bölünmüştür.

Tımar sistemi nedir?

İltizam sisteminden önce uygulanan tımar sistemi; miri arazi dahilindeki verimli toprakların, savaş ve benzeri yerlerde sivrilmiş başarılı kimselere verilmesidir. Asıl amaç asker yetiştirmekse de hem üretimi hem de toprak ekip biçmeyi sentezleyerek, idari, iktisadi ve askeri bir teşekkül oluşturmuştur. Kendisine toprak verilen kişiler, devletin verdiği emirleri yerine getirmeye mecburdur, yerine getirmezlerse topraklar geri alınır. Tımar olarak verilen toprak satılamaz veya bırakılamaz. Tımar olarak verilen toprak üzerinde, görevli memurlardan başkası tasarruf edemez. Tımarlar; Has, zeamet ve tımar olarak ayrılır. Devlet, tımar sistemi sayesinde askere maaş ödemek zorunda kalmadan, üstelik üretimin devamını ve canlılığını da sağlayarak hem asker yetiştirmiş hem de üretim yapılmasını sağlamıştır.

2. Mahmut zamanında Tımar ve zeamet sistemi kaldırılmıştır.

İltizam Yorumları

İlk yorumu siz yapmak istermisiniz?

Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

4. Mehmet Dönemi ve Savaşları

4. Mehmet Dönemi ve Savaşları

1. Murat Dönemi ve Hayatı

1. Murat Dönemi ve Hayatı

İlginizi Çekebilir

Fatih Sultan Mehmed

Fatih Sultan Mehmed

Osmanlı Hanedanı

Osmanlı Hanedanı

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Osmanlı Yükselme Dönemi

Osmanlı Yükselme Dönemi

Osmanlı Tuğrasının Özellikleri

Osmanlı Tuğrasının Özellikleri

Osmanlı Toplum Yapısı Nasıldı?

Osmanlı Toplum Yapısı Nasıldı?

1.Murat Dönemi Yapılan Yenilikler

1.Murat Dönemi Yapılan Yenilikler

2. Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

2. Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

Güncel

Osmanlı Padişah Eşleri

Osmanlı Padişah Eşleri

Osmanlı Edebiyatı

Osmanlı Edebiyatı

2. Selim Dönemi Yapılan Fetihler

2. Selim Dönemi Yapılan Fetihler

3. Osman Dönemi ve Savaşları

3. Osman Dönemi ve Savaşları

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Osmanlı Rus Savaşı

Osmanlı Rus Savaşı

Osman Gazi Hayatı ve Dönemi

Osman Gazi Hayatı ve Dönemi

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Fetihler

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Fetihler

Yeniçerileri Kaldıran Padişah Kimdir?

Yeniçerileri Kaldıran Padişah Kimdir?

20 Yüzyılda Osmanlı Devleti

20 Yüzyılda Osmanlı Devleti

Osmanlı Ailesi

Osmanlı Ailesi

Kösem Sultan Hayatı ve Dönemi

Kösem Sultan Hayatı ve Dönemi

Osmanlı Sadrazamları Grevleri ve Yetkileri

Osmanlı Sadrazamları Grevleri ve Yetkileri

Yeniçeri Ocağının Özellikleri

Yeniçeri Ocağının Özellikleri

3. Mustafa Dönemi Yenilikler

3. Mustafa Dönemi Yenilikler

2. Mahmut Dönemi ve Savaşları

2. Mahmut Dönemi ve Savaşları

2. Abdülhamit Dönemi ve Hayatı

2. Abdülhamit Dönemi ve Hayatı

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

İlk Osmanlı Bankası Hangisidir ve Çalışma Şekli

İlk Osmanlı Bankası Hangisidir ve Çalışma Şekli

Ankara Savaşının Sonuçları

Ankara Savaşının Sonuçları

2. Murat Dönemi ve Savaşları

2. Murat Dönemi ve Savaşları

1. Selim Dönemi Yenilikleri

1. Selim Dönemi Yenilikleri

Osmanlı Devleti Haritası

Osmanlı Devleti Haritası

Eyüp Sultan

Eyüp Sultan

3. Selim Dönemi Yapılan Yenilikler

3. Selim Dönemi Yapılan Yenilikler

Osmanlı Devletinde Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devletinde Kültür ve Medeniyet

Pargalı İbrahim Hayatı ve Dönemi

Pargalı İbrahim Hayatı ve Dönemi

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim