Osmanlı Hukuk Sistemi Nasıl İşliyordu?
15 Mayıs 2024

Osmanlı Hukuk Sistemi Nasıl İşliyordu?

Osmanlı hukuk sistemi, birçok hukuk sisteminin sentezlenmesi sonucu oluşmuştur. Hukuk sistemi bir ülkenin gelişmesinde ve kalıcı olmasında oldukça büyük etki yapmaktadır. Bu yüzden Osmanlı Devleti'nin dört kıtada uzun yıllar boyunca hüküm sürmesindeki en önemli faktörlerinden biri de hukuk siteminin güçlü olmasından kaynaklanmaktadır. Osmanlı Devleti'nin hukuk konusuna büyük önem vermesindeki en önemli nokta İslam dininden gelmektedir. İslam dininin özü itibariyle adalet anlayışına önem vermesi Osmanlı Devleti'ni de etkilemişti.

Osmanlı hukuk sistemi, sonradan yazılı hale getirilmiştir. İlk zamanlarda hukuki sorunlar gelenekler ve töreler doğrultusunda karara bağlanıyordu. Zamanla sınırların genişlemesiyle beraber yazılı hukukun zorunluluğu hissedildi ve yeni bir hukuk sistemi oluşturuldu. Osmanlı Devleti'nin hukuk sistemi şer'i hukuk ve örfi hukuk olmak üzere ikiye ayrılıyordu.

Şer'i Hukuk

Kaynağı Kur'an'ı Kerim, sünnet, kıyas, icma olan ve İslam'a göre düzenlenen hukuk sistemidir. Din işleri Şeyhulislama ait olup Şeyhülislam'ın yargılama yetkisi yoktur. Yasama ve yürütme fetvalarla sağlanmaktaydı. Kazasker ve kadılar adli işlerden sorumluydu. Şer'i hukuğun işleyişini sağlayan en önemli mertebe kazaskerliktir. Kazakerler, Osmanlıda yargı sistemini oluşturan kadıların tayin işleriyle ilgilenirdi. İstanbul Kadısı, Osmanlı'da en yüksek mertebedeki yargıçtı. Kadılar kazaskerlere bağlı olur devletten maaş almazlardı. Geçimlerini davalarda aldıkları harçlardan çıkarırlardı. Kadıların verdiği kararı beğenmeyenler üst mahkeme olarak Divan-ı Hümayun'a başvururdu.

Örfi Hukuk

Töre kurallarının İslamiyete ters düşmeyecek şekilde düzenlenmesiyle oluşturulmuş kurallardır. Padişahın yönetim, mali ve ceza konularında çıkardığı kanunnameler de örfi hukuka dahildir. Örfi hukuk hazırlanırken şer'i hukuka aykırı olmaması için özen gösterilirdi. Yasama yetkisi padişaha ait olup padişah buyrukları " ferman " olarak nişancı tarafından kaleme alınırdı ve bu fermana padişah tuğrası eklenir ve resmiyet kazandırılırdı.

Fatih Kanunnamesi

Hukuk sisteminde en büyük gelişmeyi Fatih Sultan Mehmet göstermiştir. Fatih İstanbul'un fethinden sonra Osmanlı kanunnamesini uygulamaya soktu. Bu kanunname " Kanunname-i Ali Osman " olarak bilinir. Bu kanunname saltanar kurallarından protokol işleyişine kadar birçok kanun barındırır. Bu kanunname içinde birçok kanunu barındırmasına rağmen kardeş katline cevaz veren kanun ön plana çıkarılmaktadır. Kanunnamede bu kanun şu şekilde yer almıştır: " ve her kimesneye evladımdan saltanat müyesser ola, karındaşların Nizam-ı Alem için katl eylemek münasiptir. Ekser ulema dahi tecviz etmiştir. Anınla amil olanlar. " bu kanunda amaç taht kavgalarına son vermekti.

Osmanlı Devleti'nde tüm davalar Şer'i Mahkemelerde görülürdü. Mahkemelerde kadılar karar organıydı. Kadılar padişah tarafından atanırdı ve doğrudan padişaha bağlıydı. Böylece kadıların bağımsız çalışmalarına olanak sunulmuş olurdu.

Kadıların Görevleri
  • Kadılar bulundukları yerdeki halkın istek ve şikâyetlerini merkeze bildirerek halk ile padişah arasında köprü olurdu.
  • Merkezden gelen emirleri bulundukları bölgedeki halka duyurmakla sorumluydular.
  • Kadılar günümüzdeki belediye başkanı gibi görev yaparlardı. Belediye başkanının tüm görev ve yetkilerini kullanmaya yetkiliydiler.
  • Evlenme, iş kurma, boşanma gibi konularda onaylama işlemleri de yapardı. Aynı zamanda noter görevi görürlerdi.
  • Avarız vergilerinin toplanması da kadıların göreviydi.
Kadılar bulundukları bölgede iki seneden fazla kalmazdı. Bunun sebebi halkla kaynaşıp tarafsızlığını yitirmemeleri için. Kadıların yardımcısına naip denirdi. Ayrıca müftülerde kadıların yardımcısıydı. Müftüler hukuki konularda kadılara danışmanlı yaparlar ve fetva verirlerdi.

Osmanlı hukuk sisteminde en önemli gelişmeler Tazminattan sonra yaşandı. Adliye Nezareti ve Ticaret Mahkemeleri kuruldu. Ticaret Kanunu, Ceza Kanunu, Deniz Ticaret Kanunu gibi birçok kanun yürürlüğe sokuldu. Bu kanunların büyük bir kısmı Fransız kanunlarından esinlenilerek hazırlanmıştır. Kısa adıyla Mecelle olarak bilinen ve 1851 maddeden oluşan ve İslam hukukuna dayanan yapıtta Osmanlı Devlet'i hukuk sisteminde önemli yeri vardır.

Osmanlı Hukuk Sistemi Yorumları

İlk yorumu siz yapmak istermisiniz?

Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Osmanlı Devlet Yapısı

Osmanlı Devlet Yapısı

İlk Osmanlı Parası

İlk Osmanlı Parası

Popüler İçerikler

Fatih Sultan Mehmed

Fatih Sultan Mehmed

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim

Editörün Seçtiği

1. Abdülhamid

1. Abdülhamid

Haber Bülteni

Popüler İçerik

1 Dünya Savaşında Osmanlı Devleti

1 Dünya Savaşında Osmanlı Devleti

Osmanlı Devletini Kim Kurdu?

Osmanlı Devletini Kim Kurdu?

Osmanlı Alfabesi Yazılışı ve Okunuşu

Osmanlı Alfabesi Yazılışı ve Okunuşu

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Hanedanı

Osmanlı Hanedanı

Güncel

3. Selim Dönemi ve Savaşları

3. Selim Dönemi ve Savaşları

Güncel

Osmanlı Mimarisi Özellikleri ve Eserleri

Osmanlı Mimarisi Özellikleri ve Eserleri

Güncel

Halime Sultan. Hayatı ve Ölümü

Halime Sultan. Hayatı ve Ölümü

17 Yüzyılda Osmanlı Devleti Nasıldı?

17 Yüzyılda Osmanlı Devleti Nasıldı?

Vahdettin Hayatı ve Padişahlık Dönemi

Vahdettin Hayatı ve Padişahlık Dönemi

Son Padişah

Son Padişah

Tekfur Nedir ve Görevleri Nelerdir?

Tekfur Nedir ve Görevleri Nelerdir?

Padişah Ahmet. Hayatı ve Ölümü

Padişah Ahmet. Hayatı ve Ölümü

Osmanlı Padişahları Dönemleri ve Hayatları

Osmanlı Padişahları Dönemleri ve Hayatları

Osmanlı İran İlişkileri Nasıldı?

Osmanlı İran İlişkileri Nasıldı?

Osmanlı Ordusu Özellikleri ve Savaşları

Osmanlı Ordusu Özellikleri ve Savaşları

19 Yüzyılda Osmanlı Devleti

19 Yüzyılda Osmanlı Devleti

Osmanlı Devletinde Harem

Osmanlı Devletinde Harem

Islahat Fermanı Sonuçları

Islahat Fermanı Sonuçları

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Fetihler

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Fetihler

Osmanlıda Tımar Sistemi

Osmanlıda Tımar Sistemi

Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

2. Viyana Kuşatması ve Sonuçları

2. Viyana Kuşatması ve Sonuçları

Nurbanu Sultan Hayatı ve Dönemi

Nurbanu Sultan Hayatı ve Dönemi

Osmanlı Marşı Sözleri ve Özellikleri

Osmanlı Marşı Sözleri ve Özellikleri

Orhan Gazi Dönemi Fetihler

Orhan Gazi Dönemi Fetihler

Kösem Sultan Hayatı ve Dönemi

Kösem Sultan Hayatı ve Dönemi

3. Mustafa Dönemi Yenilikler

3. Mustafa Dönemi Yenilikler

2. Mahmut Dönemi ve Savaşları

2. Mahmut Dönemi ve Savaşları

3. Murat Dönemi ve Savaşları

3. Murat Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Devleti Haritası

Osmanlı Devleti Haritası

2. Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

2. Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

Osmanlı Divan Üyeleri

Osmanlı Divan Üyeleri

2. Abdülhamit Dönemi ve Hayatı

2. Abdülhamit Dönemi ve Hayatı

Hürrem Sultan Hayatı ve Döneminde Yaşanan Olaylar

Hürrem Sultan Hayatı ve Döneminde Yaşanan Olaylar