Osmanlıda Eğitim Sistemi Nasıldı?
15 Mayıs 2024

Osmanlıda Eğitim Sistemi Nasıldı?

Osmanlı devleti diğer devletlerde olduğu gibi eğitime önem vermiş. Vatandaşlarını kendi düşünceleri doğrultusunda yetiştirmek amacıyla eğitim öğretim kurumları oluşturmuştur. Devlet veya vakıflar aracılığıyla kurulan bu müesseseler iki ana gruba ayrılmaktadır.

I. Örgün eğitim müesseseleri

II. Yaygın eğitim müesseseleri

I: Örgün eğitim müesseseleri

Bu müesseseler belli yaş ve bilgi birikimine sahip kişilerin belirli bir zaman ve dsipline göre yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. Bu müesseseler askeri ve sivil olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır.

1. Sivil eğitim müesseseleri

A) Sıbyan mektepleri

Bu okullarda 5-6 yaşlarındaki çocuklara okuyup yazmayı, temel dini bilgileri, matematikte 4 işlemi öğretirlerdi. Bu okulların hocalarına muallim veya şakirt denmekteydi. Bu okulda okuyan kişilere de talebe, suhte, tilmiz gibi isimler denmekteydi. 4 yıllık eğitim verilen sıbyan mekteplerinde 1846'dan sonra elifba, kuran, ilmihal, tecvit, harekeli türkçe, muhtasar ahlakı memduha risalesi, sülüs ve nesih yazıları öğretilmeye başlanmıştır. Tanzimat döneminden sonra 3 yıllık mektebi iptidai olarak faaliyet göstermeye devam etmiştir. Osmanlı devleti döneminde kız çocukları da erkeklerle birlikte bu okullarda öğrenim görmüşlerdir. Bunun dışında Osmanlı da kız ve erkek çocukların ayrı ayrı okudukları müesseselerde bulunmaktaydı.

B) Medreseler

İslam tarihinde medrese orta ve yüksek seviyede eğitim veren kurumların ortak ismidir. İslam dünyasının en yaygın ve köklü eğitim kurumudur. Medrese hocalarına müderris yardımcılarına ise muid denmekteydi. Medreseye giden kişilere ise danişmend, suhte veya talebe denmekteydi. Osmanlıda ilk medreseyi Orhan Gazi İznik'te 1331'de kurmuştur. Osmanlıda medreselerdeki ilk köklü değişim Fatih Sultan Mehmet zamanında yapılmıştır.

Osmanlı medreseleri umumi medreseler ve ihtisas medreseler olarak ikiye ayrılmaktadır.

Umumi medreseler
  • Haşiye-i tecrit (Yirmili) medreseler
  • Miftan (Otuzlu) medreseler
  • Kırklı medreseler
  • Ellili medreseler
  • Sahn-ı seman medreseleri
  • Altmışlı medreseler
İhtisas medreseler
  • Darul kura
  • Darul hadisler
  • Daru-ş şifalar
Osmanlı medrese sistemindeki ikinci büyük değişme Kanuni Sultan Süleyman devrinde meydana gelmiştir. Kanuni Sultan Süleyman devrinden sonra medreseler şu şekli almıştır.
  • İptidai hariç medreseleri
  • Hareketi hariç medreseleri
  • İptidahi dahil medreseleri
  • Hareketi dahil medreseleri
  • Musile-i sahn medreseleri
  • Sahnı seman medreseleri
  • İptidai altmışlı medreseleri
  • Hareketi altmışlı medreseleri
  • Musile-i süleymaniye medreseleri
  • Süleymaniye medreseleri
  • Darul hadis medreseleri
XV ve XVI asırda Osmanlı eğitim sistemi en yüksek seviyesine ulaşmıştır. XVII 'dan itibaren eğitim sistemi gerilemeye başlamıştır.

Medreselerin bozulma sebepleri nelerdir?
  • Meval-i zadelerin zuhuru
  • İlim sahibi kişilerin ağa ve paşalara intisapları
  • Müderris ve kadıların cehalet içerisinde olmaları
  • Cehaletle fazlı birbirinden fark olunmama durumu
Tanzimat Döneminde Eğitim

Bu dönemde Osmanlı eğitim ve öğretim müesseseleri devam ederden diğer yandan Avrupa eğitim ve öğretim müesseseleri açılmaya başlanmıştır. Bu Avrupai mektepler öncelikle askeri alanda yaygınlaşmıştır daha sonra sivil alanda ortaya çıkmıştır.

I. İlköğretim

Öğretim süresi 4 yıl olan bu okullarda 7 yaşına basan kız ve erkek çocuklara ilkokul seviyesinde eğitim ve öğretim verilirdi. Daha sonra Fransız okulları sistemine uyarak bu okulların öğrenim süresi 4 yıldan 6 yıla çıkarılmıştır. Bu okullarda Türkçe, tecvit, ilmihal, hat, Osmanlı tarih ve coğrafyası, yurttaşlık bilgisi, resim, müzik ve beden terbiyesi gibi dersler öğretilmeye başlanmıştır.

II. Ortaöğretim

Rüştiyeler, idadiler ve sultaniler olmak üzere üçe ayrılmıştır.

1) Rüştiyeler

II. Mahmut döneminde Sıbyan mekteplerinin yetersiz olduğu düşünülmüştür ve bunun üzerine rüştiyeler açılmıştır. İlk başta 4 yıl olan bu okullar daha sonradan 6 yıl olmuştur. Mektebi maarifi adliye rüştiyelerin ilkidir. 1867'ye kadar bu mekteplere Müslüman çocuklar alınırken bu tarihten sonra gayrimüslimlerde alınmaya başlanmıştır. Bu okullarda dini ilimler, hesap, coğrafya, hendese, cebir, usulü defter, resim, müzik gibi dersler verilmiştir.

2) İdadiler

Ortaöğretimin ikinci kademesi olarak eğitim öğretim veren okullardır. İdadiler rüştiye mezunu olan müslim ve gayrimüslim çocukların bir arada ders yaptıkları yerlerdir. İdadilerin bütün masrafları vilayet maarif idadisi sandığından karşılanmaktaydı. İdadilerin öğrenim süresi 3 yıldır. Türkçe, kitabet, Fransızca, cebir, tarih, coğrafya, kimya ve resim gibi dersler verilmektedir.

3) Sultaniler

İdadiler seviyesinde Fransızca ve Türkçe ile eğitim öğretim yapan okullardır. Galatasaray Sultanisinin açılışıyla maarifimize girmiştir. Fransız modeli bu mektepler hazırlık devresiyle birlikte 9 yılı kapsamaktadır. Sultanilerde Türkçe, Fransızca, Grekçe, ahlak, Latince, coğrafya, tarih, kozmografya, matematik, mekanik, kimya, fizik, ekonomi, güzel konuşma sanatı gibi dersler verilmekteydi. Darüşşafaka ve Robert koleji sultani tipi okullar arasındadır.

III. Yükseköğretim

Üniversitenin karşılığı olan darülfünün ve yüksekokullardır.

A) Darülfünün

12 ocak 1863'te açılmıştır fakat bu tarihten sonra birkaç kez açılıp kapatılmıştır. 1908 tarihinde İstanbul Darülfünün olarak adı değiştirilmiştir.

B) Yüksekokullar
  • Mektebi mülkiyeyi şahane
İlk sivil yüksek okuldur. Kaymakamlık ve müdürlük gibi memurlar için açılan bir okuldur. Öğretim süresi 2 yıl olarak belirlenmiş daha sonra 4 yıla çıkarılmıştır. Daha sonra üniversitenin hukuk fakültesine bağlanmıştır.
  • Mektebi tıbbiyeyi mülkiye
Tabip yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. 5 yıl olan bu okul daha sonra 6 yıla çıkarılmıştır. Daha sonradan üniversitenin tıp fakültesine bağlanmıştır.
  • Mektebi hukuki şahane
Batı tipi mahkemelere eleman yetiştirmek amacıyla açılmıştır. Daha sonra üniversitenin hukuk fakültesi haline gelmiştir.
  • Hendeseyi mülkiye mektebi
Ülkenin sivil mühendis ihtiyacını karşılamak amacı ile kurulmuştur.
  • Halkalı ziraat ve baytar mektebi
Ziraat ve baytarlık alanında ülkenin ihtiyacını karşılamak için kurulan okuldur.

II. Yaygın eğitim müesseseleri

Her yaş ve seviyedeki kişilere medreseler ve mektepler dışında verilen eğitim ve öğretimdir. Bu yaygın eğitim kurumları camiler, tekkeler, saraylar, darülmesnevi, kütüphaneler, sahaflar, loncalar, ulema evleri, kıraathaneler olarak sıralanabilmektedir.

Osmanlıda Eğitim Sistemi Yorumları

İlk yorumu siz yapmak istermisiniz?

Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Osmanlı Devlet Yapısı

Osmanlı Devlet Yapısı

İlginizi Çekebilir

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Osmanlı Devleti Haritası

Osmanlı Devleti Haritası

Son Osmanlı Mebusan Meclisi

Son Osmanlı Mebusan Meclisi

Cem Sultan Hayatı ve Dönemi

Cem Sultan Hayatı ve Dönemi

Padişah Macunu Tarifi ve Malzemeleri

Padişah Macunu Tarifi ve Malzemeleri

Osmanlı Arması Özellikleri ve Sembolleri

Osmanlı Arması Özellikleri ve Sembolleri

Güncel

Osmanlı Duraklama Dönemi

Osmanlı Duraklama Dönemi

Güncel

Orhan Gazi Dönemi Fetihler

Orhan Gazi Dönemi Fetihler

Güncel

Osmanlı Mimarisi Özellikleri ve Eserleri

Osmanlı Mimarisi Özellikleri ve Eserleri

1. Abdülhamid

1. Abdülhamid

5. Murat Dönemi ve Savaşları

5. Murat Dönemi ve Savaşları

Osmanlıda Hoşgörü ve Medeniyet

Osmanlıda Hoşgörü ve Medeniyet

Islahat Fermanı Sonuçları

Islahat Fermanı Sonuçları

Osmanlı Devletinde Kültür ve Medeniyet

Osmanlı Devletinde Kültür ve Medeniyet

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Son Padişah

Son Padişah

Halime Sultan. Hayatı ve Ölümü

Halime Sultan. Hayatı ve Ölümü

Osmanlıda Veraset Sistemi

Osmanlıda Veraset Sistemi

Osmanlıda Eğitim Nasıl Yapılırdı?

Osmanlıda Eğitim Nasıl Yapılırdı?

Orhan Gazi Hayatı

Orhan Gazi Hayatı

Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi

Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi

İltizam Özellikleri ve Uygulanışı

İltizam Özellikleri ve Uygulanışı

Osmanlı İran İlişkileri Nasıldı?

Osmanlı İran İlişkileri Nasıldı?

Tanzimat Fermanı ve Sonuçları

Tanzimat Fermanı ve Sonuçları

4. Mustafa Dönemi ve Tarihi

4. Mustafa Dönemi ve Tarihi

Osmanlı Marşı Sözleri ve Özellikleri

Osmanlı Marşı Sözleri ve Özellikleri

2. Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

2. Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

Hafsa Sultan Hayatı ve Ölümü

Hafsa Sultan Hayatı ve Ölümü

4. Murat Dönemi ve Savaşları

4. Murat Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Başkentleri

Osmanlı Başkentleri

Genç Osman Dönemi

Genç Osman Dönemi

Lale Devrinin Tarihi ve Özellikleri

Lale Devrinin Tarihi ve Özellikleri

3. Ahmet Dönemi ve Savaşları

3. Ahmet Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi

Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi

Nurbanu Sultan Hayatı ve Dönemi

Nurbanu Sultan Hayatı ve Dönemi

4. Murat Dönemi Yenilikleri

4. Murat Dönemi Yenilikleri