Osmanlı Edebiyatı
15 Mayıs 2024

Osmanlı Edebiyatı

Osmanlı Edebiyatı, 14. Yüzyıl ila 20. Yüzyıl arasındaki Türk Edebiyatını kapsamaktadır. İslamiyet öncesi halihazırdaki zengin edebiyatı olan Türkler, İslamiyet'in kabulü ile Arap ve Fars Edebiyatlarından esinlenerek, bu dillerden aldıkları kelimelerle ve İslami çizgide eserler ortaya çıkarırlar.

Tanzimat Dönemi'ne kadar klasik çizgisinden taviz vermeden İslami ölçülerin baz alındığı bir yapıda kalan ve Tanzimat ile batı edebiyatının etkisi altına giren Osmanlı Edebiyatı 2 ana kategoride incelenebilir:
  • Klasik Edebiyat (Divan Edebiyatı), Halk Edebiyatı, Tasavvuf Edebiyatı: 14. Yüzyıldan başlayan Tanzimat'ın ilanına kadar süren altı yüz yıllık zengin bir edebiyat dönemidir.
  • Batı Etkisindeki Edebiyat: Tanzimat Edebiyatı
1. TANZİMAT'A KADARKİ DÖNEMDE OSMANLI EDEBİYATI

Klasik Edebiyat (Divan Edebiyatı)

Bu dönem "Divan Edebiyatı" olarak da adlandırılır. Bunun sebebi ise şairlerin şiirlerini "divan" ismini verdikleri defterlere kaydetmeleriydi. Şiirler.

Nazım şekillerine ve konularına göre belli bir düzen içinde divana aktarılırdı. Tamamlanmamış ya da az kategori içeren divanlara da divançe denir.

Bazen şairler, şiirlerini bazı sebeplerden ötürü divana koymazlardı. Örneğin Şehzade Mustafa'nın boğularak öldürülmesinin ardından Taşlıca Yahya ki kendisi aynı zamanda o dönemin üst subaylarından ve Osmanlı Edebiyatı divan şairlerindendir, Şehzade Mustafa için kaleme aldığı mersiyeyi yani ağıtı, divanına kaydetmemiştir. Bir şairin divanını tamamlaması uzun yıllar, büyük uğraşlar gerektirir.

Yıldırım Bayezid, Şehzade Süleyman Çelebi, I. Mehmed ve özellikle II. Murat ile bazı devlet erkanı, edebiyat çalışmalarına yoğun destek vermişlerdir.

Divan şairleri; Osmanlı Edebiyatı içerisinde aydınlardan oluşan, şehir ve saraylarda boy gösteren, halktan kopuk şairlerdir. Onun içindir ki bu edebiyat türüne, "zümre edebiyatı", "aydın edebiyatı" gibi isimler de takılmıştır.

Divan Edebiyatı özellikleri şu şekilde sıralanabilir.
  • Eserlerde genel kabul görmüş hatta gelenekselleşmiş kurallar vardır.
  • Düz yazı yani nesirden ziyade nazım ağırlıklıdır. Kaside, rubai, gazel, mesnevi, müstezat gibi nazım şekilleri, zengin kafiyeler, aruz vezni ve ölçü olarak da beyitler, biçime ne kadar önem verildiğinin göstergeleridir.
  • Aşk teması eserlerin kalbidir.
  • Fuzuli, Hayali, Taşlıcalı Yahya, Nabi, Baki gibi divan şairleri Osmanlı Edebiyatı'nda çok önemli yerlere sahiptir. Bu şairler kendi isimlerini kullanmamış olup, kullandıkları bu adlara "mahlas" denmiştir.
  • Aşık Çelebi, Evliya Çelebi, Katip Çelebi gibi yazarlar ise nesir türünde eserler veren sanatçılara örnek verilebilir.
Yıldırım Bayezid, Şehzade Süleyman Çelebi, I. Mehmed ve özellikle II. Murad ile bazı devlet erkanı, edebiyat çalışmalarına yoğun destek vermişlerdir. II. Murad kendisi de şair olduğu için edebiyat ve kültür konuları ile bizzat ilgilenmiş, eserlerin anlaşılır sade bir dilde yapılmasını sağlamıştır. Fatih Sultan Mehmet de şairdir ve Osmanlı Edebiyatı'nda divanı olan ilk padişah olarak bilinir.

Halk Edebiyatı

Halk Edebiyatı'nda toplumsal olaylara, doğaya, aşka yer verilir. Dili yalındır Aşık Edebiyatı olarak da adlandırılır. Nedim, Karacaoğlan, Köroğlu, Pir Sultan Abdal bu şairlere edebiyatın önemli isimleridir.

Tasavvuf Edebiyatı

Tekke Edebiyatı olarak da bilinen Tasavvuf Edebiyatı'nda dini konular işlenmekte ve şairler tekkelerde dergahlarda yetişmektedirler. Pir Sultan Abdal, Eflaki Dede, İbrahim Gülşeni gibi şairler Osmanlı Edebiyatı içinde tasavvuf konusunda ün yapmış şairlerdir.

2. TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATI

Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesiyle batıya açılımın getirdiği etkiler edebiyata da yansımış ve bunun sonucunda daha farklı bir edebiyat dönemine girilmiştir. Roman, makale gibi düz yazı çeşitleri, noktalama işaretleri kullanılmaya başlanmış, kalıplardan uzak özgür bir yapı oluşmuştur. Şinasi, Ziya Paşa, Şemsettin Sami gibi ünlü sanatçılar Osmanlı Edebiyatı Tanzimat Dönemi içinde önemli eserler vermişlerdir.

Osmanlı Edebiyatı Yorumları

İlk yorumu siz yapmak istermisiniz?

Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Genç Osman Dönemi

Genç Osman Dönemi

Osmanlı Ailesi

Osmanlı Ailesi

Popüler İçerikler

Fatih Sultan Mehmed

Fatih Sultan Mehmed

3. Mehmet Dönemi Fetihler

3. Mehmet Dönemi Fetihler

İlginizi Çekebilir

1. Mehmed

1. Mehmed

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Yıldırım Beyazıt Dönemi Fetihler

Yıldırım Beyazıt Dönemi Fetihler

Osmanlıda Toprak Sistemi Nasıldı?

Osmanlıda Toprak Sistemi Nasıldı?

1. İbrahim Dönemi ve Savaşları

1. İbrahim Dönemi ve Savaşları

Kanuni Sultan Süleyman Hayatı ve Ölümü

Kanuni Sultan Süleyman Hayatı ve Ölümü

3. Murad Dönemi Fetihler

3. Murad Dönemi Fetihler

Güncel

Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi

Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi

Güncel

Orhan Gazi Döneminde Yapılan Yenilikleri

Orhan Gazi Döneminde Yapılan Yenilikleri

Güncel

Osmanlı Devlet Yapısı

Osmanlı Devlet Yapısı

Osmanlı Arması Özellikleri ve Sembolleri

Osmanlı Arması Özellikleri ve Sembolleri

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Edebiyatı

Osmanlı Edebiyatı

Ertuğrul Gazi Hayatı ve Dönemi

Ertuğrul Gazi Hayatı ve Dönemi

Osmanlı Paraları Dönemleri ve Kullanımı

Osmanlı Paraları Dönemleri ve Kullanımı

Padişah Ahmet. Hayatı ve Ölümü

Padişah Ahmet. Hayatı ve Ölümü

2. Selim Dönemi ve Savaşları

2. Selim Dönemi ve Savaşları

3. Selim Dönemi ve Savaşları

3. Selim Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Padişahları Dönemleri ve Hayatları

Osmanlı Padişahları Dönemleri ve Hayatları

Osmanlı Bayrağı Anlam ve Özellikleri

Osmanlı Bayrağı Anlam ve Özellikleri

2. Mahmut Dönemi ve Savaşları

2. Mahmut Dönemi ve Savaşları

Osmanlı Rus Savaşı

Osmanlı Rus Savaşı

3. Ahmet Dönemi ve Savaşları

3. Ahmet Dönemi ve Savaşları

2. Murat Dönemi Yapılan Yenilikler

2. Murat Dönemi Yapılan Yenilikler

Fetret Devri Olayları ve Tarihi

Fetret Devri Olayları ve Tarihi

Osmanlı Devletinin Kuruluşu

Osmanlı Devletinin Kuruluşu

1. Ahmed Dönemi Yenilikleri

1. Ahmed Dönemi Yenilikleri

Cem Sultan Hayatı ve Dönemi

Cem Sultan Hayatı ve Dönemi

Osmanlı Devleti Haritası

Osmanlı Devleti Haritası

İltizam Özellikleri ve Uygulanışı

İltizam Özellikleri ve Uygulanışı

Osmanlı Sadrazamları Grevleri ve Yetkileri

Osmanlı Sadrazamları Grevleri ve Yetkileri

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Osman Gazi Hayatı ve Dönemi

Osman Gazi Hayatı ve Dönemi

Son Osmanlı Mebusan Meclisi

Son Osmanlı Mebusan Meclisi

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Yenilikler

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Yenilikler

Sultan Selim Hayatı ve Ölümü

Sultan Selim Hayatı ve Ölümü

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim