Osmanlıda Toprak Sistemi Nasıldı?
15 Mayıs 2024

Osmanlıda Toprak Sistemi Nasıldı?

Osmanlı'da Toprak Sistemi: 1299-1922 yılları arasında Türk ve İslam devletinde toprak adı verilen yeryüzünün üzerinde bitkiler yetişen ve kayaların, taşların parçalanması ve bozulması ile meydana gelen en üst tabakanın paylaşılması ve yönetilmesini içeren sisteme verilen isimdir. Osmanlı Devleti'nde toprakların büyük bir kısmının mülkiyeti devlete aittir. Yani ' Saban giren yer (Tarım yapılabilen arazi) özel mülk olamaz. ' anlayışı geçerliydi. Ülke hanedanının ortak malıdır prensibi bu anlayışın çıkmasında etkili olmuştur. Özel mülk toprakları son derece sınırlıdır. Toprakların büyük bölümünün devletin mülkiyeti içinde olması toplum arasında (Osmanlı Devleti dışında) ayrıcalıklı sınıfların oluşmasını engellemiştir.

Osmanlı Devleti'nde toprak sistemi iki ana bölüme ayrılır. Bunlar;
  • Miri Arazi
  • Mülk Arazi
Miri Arazi
  • Devlete ait olan arazidir.
  • Fetih ile alınan topraklardır.
  • Bu toprağı kullanan kişiler kiracı konumundadır.
  • Bu arazinin mülkiyeti satılamaz, devredilemez, kiralanamaz. Sadece kullanım hakkı miras bırakılabilir.
Miri Arazinin Bölümleri
  • Dirlik Arazi
  • Mukataa Arazi
  • Paşmaklık Arazi
  • Malikane Arazi
  • Yurtluk Arazi
  • Ocaklık Arazi
  • Vakıf Arazi
  • Metruk Arazi
  • Mevat Arazi
Dirlik Arazi: Miri arazinin en önemli bölümüdür. Dirlik için ayrılmıştır. Dirlik arazisini ekip biçenler devlete ödemeleri gereken vergiyi hükümetin göstereceği memurlara ve sipahilere öderlerdi. Böylece devlet hazinesinden memur ve sipahi maaşları için para çıkmamış olurdu. Dirlik arazisi gelirine göre üçe ayrılmıştır. Bunlar; Has Arazi, Zeamet Arazi ve Tımar Arazisidir.
  • Has Arazi: Yıllık geliri 100.000 akçeden fazla olan dirlik arazisidir. Bunlar padişahlara, şehzadelere, divan üyelerine, beylerbeyine ve sancak beylerine verilirdi. Has sahipleri dirliklerin 5000 akçesini kendilerine ayırırlar, 5000 akçesini ise atı, silahı olan ve savaşa hazır durumda bulunan cebelü (Atlı asker) beslerdi.
  • Zeamet Arazi: Yıllık gelir olarak 20.000 akçe ile 100.000 akçe arasında olan dirliklerdir. Bu arazi orta derece ki devlet memurlarına, hazine ve tımar defterdarlarına, alay beylerine, kale dizdarlarına ve katiplerine verilir. Zeamet sahibi ilk 5000 akçe hariç sonraki her 5000 akçe için cebelü (Atlı asker) beslemek zorundaydı.
  • Tımar Arazi: Yıllık gelir olarak 3000 akçe ile 20.000 akçe arasında olan dirliklere denmektedir. Tımar sahibi olan kişiler gelirlerinin 3000 akçesini kendi geçimleri için ayırırlardı. Buna kılıç tımarı adı verilir. Geri kalan her 3000 akçe için bir cebelü (Atlı asker) beslemek zorunluluğu vardı. Tımar sistemi II. Mahmut döneminde kaldırılmıştır.
Dirlik Sisteminin Faydaları Nelerdir?
  • Dirlik sistemi sayesinde hazineden para çıkmadan devletin asker ihtiyacı karşılanmıştır.
  • Dirlik sistemi sayesinde memurların maaşı karşılanmıştır.
  • Vergilerin toplanması bu şekilde kolaylaşmıştır.
  • Dirlik sisteminin uygulandığı bölgede devlet otoritesi sağlanmıştır.
  • Bayındırlık işleri yürütülmüştür.
  • Üretimde süreklilik sağlanmıştır.
  • Eyaletlerde devlet otoritesinin arttırılmasını sağlamıştır.
Mukata Arazi: Gelirin tamamı doğrudan devlet hazinesine ait olan topraklardır. Bu toprakların geliri iltizam yolu ile toplanırdı.

Paşmaklık Arazi: bu arazinin geliri padişahın kızlarına ve eşine bırakılırdı.

Malikane Arazi: Bazı devlet görevlilerine üstün hizmetlerinden dolayı verilen topraklardır.

Yurtluk Arazi: Sınır arazilerinde bulunan askerlere, kasaba veya şehir memurlarına verilen arazidir.

Ocaklık Arazi: Kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan topraklardır.

Vakıf Arazi: bu arazinin geliri cami, medrese, bedesten, hastane gibi hayır kurumları için ayrılır. Devlet vakıf arazilerinde vergi almazdı.

Metru Arazi: Devlete ait olup kamunun belli bir köyün ya da kasaba halkının yararlanması için terk olunmuş arazidir. Genel olarak halkın yararlanması için terk edilmiş bulunan yollar, meydanlar, namazgahlar, mesire, pazar, panayır yerleri ile köy ve kasaba halkının istifadesini tahsis edilen baltalıklar, harmanlar, meralar, yaylak ve kışlak yerleridir.

Mevat Arazi: Hiç kimsenin mülkiyeti altında bulunmayan topraklardır. Vasıflarından dolayı ziyarete elverişsiz bir topraktır. İnsanların kullanmadıkları ve terke ettikleri arazilerdir.

Mülk Arazi: Mülkiyeti şahıslara ait olan topraklardır.

Mülk Arazinin Bölümleri
  • Öşürriye Arazi
  • Haraciyye Arazi
Öşüriyye Arazi: Mülkiyeti Müslüman olan halka ait olan topraklardır. Bu toprakların sahipleri arazisi vergi olarak ' çift resmi ', ürün vergisi olarak da ' öşür ' öderlerdi.

Haraciyye Arazi: Mülkiyeti gayrimüslüman olan halka ait olan topraklardır. Bu toprakların sahipleri arazi vergisi olarak ' ispenç (Muvazzaf haracı)', ürün vergisi olarak ise 'haraç (Mukassem haracı) ' öderlerdi.

Osmanlıda Toprak Sistemi Yorumları

soru

CAN KUBAT

18 Mayıs 2024 Cumartesi

Tarih dersimizde Osmanlı toprak sistemini işliyorduk. Osmanlı döneminde toprak arazilerinin paylaşımı ve işlenişi oldukça farklı ve karışık. Ben konu olarak dirlik arazileri ve vakıf arazilerinin işleme ve kullanışını tam olarak anlamadım. Buradan alınan vergiler nasıl ödeniyor? Tam anlamıyla bu arazilerin yönetiminde kimler bulunuyor? Ayrıntılı olarak bilgi verirseniz sevinirim.

Cevap yaz
cevap

Admin

18 Mayıs 2024 Cumartesi

CAN KUBAT,

Dirlik ve vakıf arazileri Osmanlı toprak sisteminde önemli bir yere sahiptir. Dirlik arazileri, devlet görevlilerine hizmetleri karşılığında verilen topraklardır. Bu arazilerden elde edilen gelir, görevlinin maaşı yerine geçerdi ve bu gelirler tımar, zeamet ve has olarak üçe ayrılır. Dirlik sisteminde tımar sahipleri, kendilerine verilen toprakları işleyen köylülerden vergi toplar ve bu vergilerle asker yetiştirirlerdi.

Vakıf arazileri ise sosyal ve dini hizmetler için ayrılan topraklardır. Bu araziler gelirleriyle cami, medrese, hastane gibi kurumların giderlerini karşılardı. Vakıflar, devletin kontrolünde olmakla birlikte genellikle vakıf kurucusunun belirlediği şartlara göre yönetilirdi.

Her iki arazi türünde de vergiler, arazileri işleyen köylülerden alınır ve belirli bir sistemle yönetilirdi. Dirlik sisteminde tımar sahipleri vergileri toplarken, vakıf arazilerinde vakıf yöneticileri bu işi yapardı.

Umarım bu bilgiler yardımcı olur.

Saygılar,

soru

öznur

09 Nisan 2024 Salı

teşekkürler ödevimden 100 aldım

Cevap yaz
cevap

Admin

09 Nisan 2024 Salı

Rica ederim Öznur Hanım, başarınızı tebrik ederim! Daha nice başarılar dilerim.

Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Osmanlı Hanedanı

Osmanlı Hanedanı

Tanzimat Fermanı ve Sonuçları

Tanzimat Fermanı ve Sonuçları

Editörün Seçtiği

İlginizi Çekebilir

Haber Bülteni

Popüler İçerik

3. Murad Dönemi Fetihler

3. Murad Dönemi Fetihler

3. Mehmet Dönemi ve Savaşları

3. Mehmet Dönemi ve Savaşları

Yeniçerileri Kaldıran Padişah Kimdir?

Yeniçerileri Kaldıran Padişah Kimdir?

II.Beyazid Dönemi Fetihler

II.Beyazid Dönemi Fetihler

Ayşe Sultan Hayatı ve Ölümü

Ayşe Sultan Hayatı ve Ölümü

Güncel

1. Ahmed Dönemi Yenilikleri

1. Ahmed Dönemi Yenilikleri

Güncel

Rodosun Fethi ve Tarihi

Rodosun Fethi ve Tarihi

Güncel

Celali İsyanları Tarihi ve İsyanın Sebepleri

Celali İsyanları Tarihi ve İsyanın Sebepleri

2. Viyana Kuşatması ve Sonuçları

2. Viyana Kuşatması ve Sonuçları

Osmanlı Tuğrasının Özellikleri

Osmanlı Tuğrasının Özellikleri

Osmanlıda Vakıf Nasıl İşletilirdi?

Osmanlıda Vakıf Nasıl İşletilirdi?

Osmanlı Haçlı Savaşları ve Sonuçları

Osmanlı Haçlı Savaşları ve Sonuçları

İlk Osmanlı Medresesi

İlk Osmanlı Medresesi

Osman Gazi Hayatı ve Dönemi

Osman Gazi Hayatı ve Dönemi

Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi

Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi

4. Mehmet Dönemi ve Savaşları

4. Mehmet Dönemi ve Savaşları

Tekfur Nedir ve Görevleri Nelerdir?

Tekfur Nedir ve Görevleri Nelerdir?

Abdülaziz Dönemi ve Hayatı

Abdülaziz Dönemi ve Hayatı

Osmanlıda Tımar Sistemi

Osmanlıda Tımar Sistemi

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

3. Mustafa 3 Mustafa Dönemi ve Savaşları

3. Mehmet Dönemi Fetihler

3. Mehmet Dönemi Fetihler

3. Selim Dönemi Yapılan Yenilikler

3. Selim Dönemi Yapılan Yenilikler

Osmanlıda Hoşgörü ve Medeniyet

Osmanlıda Hoşgörü ve Medeniyet

Ankara Savaşının Sonuçları

Ankara Savaşının Sonuçları

Emir Sultan Hayatı ve Ölümü

Emir Sultan Hayatı ve Ölümü

Osmanlı Devletinin Kuruluşu

Osmanlı Devletinin Kuruluşu

1. Selim Dönemi Fetihler

1. Selim Dönemi Fetihler

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Rüstem Paşa Hayatı ve Dönemi

Hürrem Sultan Hayatı ve Döneminde Yaşanan Olaylar

Hürrem Sultan Hayatı ve Döneminde Yaşanan Olaylar

2. Abdülhamit Dönemi ve Hayatı

2. Abdülhamit Dönemi ve Hayatı

Genç Osman Dönemi Siyasi Olaylar

Genç Osman Dönemi Siyasi Olaylar

Adile Sultan Hayatı ve Ölümü

Adile Sultan Hayatı ve Ölümü

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Yenilikler

Fatih Sultan Mehmed Dönemi Yenilikler

Şehzade Mustafa Hayatı ve Öldürülmesi

Şehzade Mustafa Hayatı ve Öldürülmesi

3. Murat Dönemi Yapılan Yenilikler

3. Murat Dönemi Yapılan Yenilikler